قطعا شما هم این موضوع را تجربه کرده اید که ساعت ها برای مطالعه و درس خواندن وقت اختصاص داده اید بعد از یک روز حین مرور ذهنی یا حل تست مربوط به ان کل مطالب را فراموش کرده اید و احساس کرده اید که انگار هیچی مطالعه نداشته اید! این مضوع یکی از دغدغه های رایج و استرس زا بین دانش آموزان و داوطلبان کنکوری است به همین دلیل در دپارتمان مشاوره حرف آخر این مقاله را آماده کردیم تا به صورت علمی به این موضوع بپردازیم و راهکاری مناسب را معرفی کنیم.
قبل از شروع مقاله این نوید را به شما بدهیم که فراموش کردن مطالب و محتوای کتاب درسی همیشه به معنای ضعف حافظه یا پایین بودن پتانسیل یادگیری شما نیست. علت های زیادی دارد از جمله روش مطالعه غیر اصولی، نحوه پردازش اطلاعات در ذهن، عدم مرور اصولی، خستگی و کمبود خواب، استرس و اضطراب و …
میدانیم سوالی شما این است که چرا هر چقدر درس می خوانم باز هم مطالب را فراموش میکنیم؟ چطوری میتوانم اطلاعات را برای مدت طولانی تر در ذهنم نگه دارم؟ ما اینجا در دپارتمان مشاوره حرف آخر کنار شما هستیم تا دلایل این موضوع را به شما بگویم و علاوه بر آن 8 راهکار کاربردی برای تقویت حافظه به اشتراک بگذاریم تا برای مدت طولانی هر چی را مطالعه کردی با خود داشته باشید.
چرا با وجود زیاد درس خواندن، مطالب را فراموش میکنیم؟
برای رسیدن به این سوال باید مقدمتا بدانیم که یادگیری و حافظه چگونه کار میکند مغز ما اطلاعات را در چند مرحله دریافت، پردازش و ذخیره میکند. آیا مشکل در پردازش اطلاعات است یا اینکه فرصت کافی برای تثبیت آنها وجود نداشته و احتمال فراموشی به این علت بوده است.
اما مهمترین دلایل فراموش کردن مطالب درسی عبارت‌اند از:
۱. مطالعه بدون تمرکز کافی
داشتن تمرکز کافی از واجبات مطالعه و عدم فراموشی مطالب است. یکی از دلایل مهم فراموشی سریع محتوا و مطالب درسی عدم تمرکز کافی است. چک کردن مداوم گوشی، شبکه های اجتماعی و فکر کردن به موضوعات مختلف باعث انحراف توجه و تمرکز بر درس میشود. گاها تجربه کرده اید که شاید ساعت ها کتاب در مقابل شما باشد و فقط چند صفحه به صورت سطحی و بدون یادگیری را مطالعه کرده اید و بخش زیادی از اطلاعات به شکل عمیق پردازش نشده باشد
2. حفظ کردن مطالب بدون درک مفاهیم
گروهی از دانش آموزان تصور میکنند که حفظ کردن طوطی وار مطلب در یادگیری آن تاثیر گذار است در حالی که تکرار و حفظ کردن بدون درک مفهوم، یادگیری ماندگاری به دنبال ندارد. برای مثال، اگر یک فرمول ریاضی را صرفاً حفظ کنید اما کاربرد آن را ندانید، ممکن است هنگام مواجهه با یک سؤال متفاوت نتوانید از آن استفاده کنید.یادگیری عمیق و پایدار زمانی رخ میدهد که بتوانید ارتباط بین مفاهیم در درک کنید و اطلاعات جدید را به دانسته های قبلی خود پیوند بزنید.
۳. نداشتن برنامه مرور
یکی دیگر از اشتباهات رایج دانش آموزان، عدم مرور کوتاه است. بعد از مطالعه یک مبحث، مرور آن را به زمان دور نندازید. مطالبی که ماهیت فرار دارند باید مدام در فاصله های کوتاه مرور شوند. فراموشی بخش طبیعی از عملکرد حافظه است اگر چنانچه در زمان مناسب مرور نشوند احتمال دسترسی دوباره به ان کاهش میابد.
۴. مطالعه طولانی و بدون استراحت
مطالعه چندین ساعت متوالی بدون استراحت می‌تواند باعث خستگی ذهنی و کاهش کیفیت توجه شود.خیلی از دانش آموزان تصور میکنند که افزایش ساعت مطالعه میتوانید نتیجه بهتری بدست دهد. این موضوع بدون توجه به زمان استراحا، کیفیت مطالعه و تمرکز کاملا منتفی است.
۵. خواب ناکافی و نامنظم
داشتن خواب منظم و کافی برای تمام فعالیت های بدنی و ذهنی امری ضروری است این موضوع نقش مهمی در تثبیت حافظه و پردازش اطلاعات دارد. به ویژه خواب کافی شبانه اهمیت زیادی دارد که گروهی اکثری از داوطلبان عکس این قضیه عمل میکنند. در طول روز می خوابند و شبانه بیدار هستند به همین دلیل، شب بیداری های مداوم برای جبران عقب ماندگی درسی، همیشه راهکار مناسبی نیستند.
۸ راهکار مؤثر برای جلوگیری از فراموشی مطالب درسی
اگر قصد دارید مطالبی را که مطالعه می کنید برای مدت طولاتی در حافظه خود نگه دارید بهتر است متد مطالعه خود را اصلاح کنید. راهکارهای را ارائه میدهیم که کمک میکند کیفیت مطالعه خود را افزایش دهید.
-
به‌جای چند بار خواندن، مطالب را از حافظه بازیابی کنید
یکی از راهکارهای کاربردی و موثر، بازیابی فعال اطلاعات است. در این روش، پس از مطالعه یک مبحث، کتاب یا جزوه را ببندید و تلاش کنید آنچه را یاد گرفته‌اید بدون نگاه کردن به منبع توضیح دهید. این مضوع باعث افزایش میزان تمرکز شما و عدم حواس پرتی نیز میشود.
برای مثال:
-
پس از مطالعه یک صفحه زیست‌شناسی، نکات اصلی آن را به خاطر بیاورید.
-
بعد از یادگیری یک فرمول فیزیک، کاربرد آن را توضیح دهید.
-
پس از مطالعه یک درس تاریخ، اتفاقات مهم را به ترتیب بازگو کنید.
این کار به مغز کمک میکند اطلاعات را دوباره بازیابی کند و نقاط ضعف حافظه مشخص شوند.
-
از روش مرور فاصله‌دار استفاده کنید
مرور فاصله‌دار کوتاه یکی از روش های مؤثر برای افزایش ماندگاری اطلاعات است. در این روش، به‌جای اینکه یک مطلب را چندین بار پشت سر هم بخوانید، آن را در فاصله های زمانی مشخص مرور می‌کنید. به طور خلاصه اینکه زمان مطالعه و مرور رو کوتاه کنید. اگر امروز یک مبحث ریاضی را مطالعه کردید 2 روز دیگر آن را مرور کنید.
برای نمونه، میتوانید از برنامه زیر استفاده کنید
-
مرور اول: همان روز مطالعه
-
مرور دوم: روز بعد
-
مرور سوم: سه روز بعد
-
مرور چهارم: یک هفته بعد
-
مرور پنجم: دو هفته بعد
-
مطالب را به زبان خودتان توضیح دهید
روش بسیار معمول و کاربردی دیگر توضیح دادن مطالب با زبان خودتان است. فرض کنید یک مبحث دشوار در فیزیک را مطالعه کرده اید. تلاش کنید آن را طوری توضیح دهید که فردی بدون دانش قبلی بتواند مفهوم اصلی را درک کند.
اگر در میانه توضیح متوقف می‌شوید یا نمی‌توانید ارتباط میان مفاهیم را بیان کنید، شک نداشته باشید که هنوز بخشی از موضوع را به‌درستی یاد نگرفته‌اید و لازم است مجدد مطالعه ومرور داشته باشید این روش در افزایش کیفیت و میزان ماندگاری مطالب خیلی کاربردی است.
-
از تصاویر، نمودارها و نقشه‌های ذهنی استفاده کنید
گاها دریافت آموزش و یادگیری با روش های شهودی و بصری خیلی عالی نتیجه میدهد استفاده از تصاویر، نمودارها و نمایش ارتباط میان مفاهیم می‌تواند درک موضوع را آسانتر کند.
برای مثال:
-
در زیست شناسی، تصاویر فرایند های زیستی به فهم ارتباط میان اجزای مختلف کمک میکنند.
-
در شیمی، نمایش ساختار ها و واکنش ها می‌تواند درک برخی مفاهیم را ساده‌تر کند.
-
در تاریخ استفاده از خط زمانی به یادآوری ترتیب اتفاقات کمک میکند.
-
در ریاضی، نمودار ها و نمایش تصویری روابط می‌توانند درک مفاهیم را تقویت کنند.
-
تست و تمرین را بخشی از فرایند یادگیری بدانید
در بخش تست زنی و حل تست دانش آموزان و داوطلبان کنکوری اشتباهات زیادی را انجام میدهند از جمله بدون تسلط و یادگیری میرن سراغ تست زدن، از سوی دیگر تست زدن رو فقط برای سنجش انجام میدهند درحالی‌که تست و تمرین می‌توانند ابزار مهمی برای یادگیری باشند پس از مطالعه هر مبحث چند سوال مرتبط حل کنید و پاسخ های خود را تحلیل کنید.
اگر پاسخ اشتباه بود فقط به دیدن گزینه صحیح اکتفا نکنید بررسی کنید که
-
کدام بخش از مفهوم را اشتباه متوجه شده اید؟
-
آیا فرمول یا نکته ای را فراموش کرده اید؟
-
آیا صورت سوال را به‌درستی تحلیل نکرده اید؟
-
آیا در تشخیص ارتباط میان مطالب مشکل داشته اید؟
-
مطالب جدید را به دانسته‌های قبلی ارتباط دهید
یادگیری زمانی عمیق تر میشود که اطلاعات جدید به دانسته های قبلی خود اضافه کنید برای مثال حین مطالعه یک مبحث جدید در زیست شناسی ارتباط آن را با فصل های قبلی بررسی کنید در ریاضی نیز تلاش کنید کاربرد یک فرمول را در مباحث مختلف بشناسید.این ارتباط سازی باعث میشود اطلاعات بصورت مجموعه ای منظم در ذهن قرار بگیرند و هنگام نیاز بازیابی آنها آسانتر شود.
-
خواب کافی و استراحت منظم داشته باشید
پیش تر به اهمیت خواب منظم و کافی اشاره کردیم چون عملکرد مناسب حافظه در طولانی مدت متاثر از خواب کافی و منظم است بنابراین بهتر است موارد زیر رعایت شود
-
ساعت خواب و بیداری منظمی داشته باشید.
-
از شب بیداری های مداوم پرهیز کنید.
-
بین جلسات مطالعه استراحت کوتاه داشته باشید.
-
فعالیت بدنی و پیاده روی را در برنامه روزانه قرار دهید.
-
روش مطالعه خود را متناسب با نوع درس انتخاب کنید
برای هر درس نمی توانید روش ثابتی را در نظر بگیرید و یکی از دلایل فراموشی مطالب به این دلیل است. بدیهی است که روش مطالعه زیست شناسی با ریاضی تا درس تاریخ در گروه انسانی متفاوت است برای زیست شناسی درک ارتباط میان مفاهیم اهمیت دارد و در درس فیزیک و ریاضی حل تمرین و تکرار بیشتر به همین دلیل، بهتر است برای هر درس روش متناسب با محتوای آن را انتخاب کنید.
جمعبندی چگونه مطالب درسی را فراموش نکنیم؟
فراموش کردن مطالب پس از مطالعه مشکل غیر معمولی نیست و لزوما نشان دهنده ضعف حافظه نیز نیست در بسیاری از موارد با اصلاح روش مطالعه و استفاده از تکنیک های مناسب می‌توان ماندگاری یادگیری را افزایش داد.
برای جلوگیری از فراموشی مطالب بهتر است بجای مطالعه تکراری و بدون هدف از روش هایی مانند بازیابی فعال، مرور فاصله دار، توضیح دادن مطالب با زبان خود، تست زنی تحلیلی و یادگیری مفهومی استفاده کنید.
همچنین خواب کافی، تمرکز هنگام مطالعه و انتخاب منابع آموزشی متناسب با نیاز فردی اهمیت زیادی دارند. در نهایت، به یاد داشته باشید که هدف اصلی از درس خواندن، صرفا تمام کردن صفحات کتاب نیست بلکه باید بتوانید مطالب را درک کنید به خاطر بسپارید و در زمان مناسب از آن ها استفاده کنید تغییر چند عادت ساده در شیوه مطالعه می‌تواند تفاوت قابل توجهی در کیفیت یادگیری شما ایجاد کند.
