در دنیایی که کودکان بخش قابل توجهی از اوقات فراغت خود را با موبایل، تبلت و بازیهای دیجیتال سپری میکنند، پیدا کردن یک سرگرمی خلاقانه و جذاب که بتواند کودک را برای مدتی از صفحه نمایش دور کند، اهمیت زیادی دارد. در این میان، بازیهای ساختنی یکی از گزینههایی هستند که علاوه بر سرگرمی، فرصت تجربه کردن، ساختن و حل مسئله را در اختیار کودک قرار میدهند.
لگو یکی از شناختهشدهترین نمونههای بازیهای ساختنی است؛ اما جذابیت آن فقط در کنار هم قرار دادن چند قطعه خلاصه نمیشود. کودک هنگام ساخت یک مدل باید به شکل قطعات توجه کند، ارتباط میان اجزا را بفهمد، مراحل ساخت را دنبال کند و در صورت اشتباه، راه دیگری برای رسیدن به نتیجه پیدا کند.
در مدلهای آزادتر نیز کودک میتواند بدون اینکه الزاماً از یک الگوی مشخص پیروی کند، سازهای را که در ذهن خود دارد بسازد. همین ویژگی، لگو را به ابزاری برای تجربه خلاقیت، ساختن و بازی تخیلی تبدیل میکند.
بررسیهای انجامشده درباره بازیهای ساختنی نیز نشان دادهاند که مهارتهای فضایی و پیچیدگی ساختوساز با برخی جنبههای عملکرد اجرایی کودکان ارتباط دارند.
لگو چیست و چرا هنوز محبوب است؟
لگو در سادهترین تعریف، مجموعهای از قطعات ساختنی است که میتوان آنها را به شکلهای مختلف به یکدیگر متصل کرد و سازههای گوناگونی ساخت.
اما دلیل محبوبیت لگو ساختنی تنها قابلیت اتصال قطعات نیست. این اسباببازی به کودک اجازه میدهد یک ایده ذهنی را به یک شیء قابل مشاهده تبدیل کند.
ممکن است کودک یک خانه، ماشین، حیوان، گل، فروشگاه، ساختمان یا حتی یک دنیای کاملاً خیالی بسازد.
در واقع، در بازی ساختنی یک مسیر مشخص میان ایده → طراحی ذهنی → انتخاب قطعات → ساخت → اصلاح → نتیجه نهایی شکل میگیرد.
این فرآیند میتواند بازی را از یک سرگرمی صرف فراتر ببرد.
مهمترین فواید بازی با لگو برای کودکان
یکی از دلایل محبوبیت خرید لگو ساختنی برای کودکان ، ارتباط آن با طیف متنوعی از مهارتهای شناختی، حرکتی و خلاقانه است.
۱. تقویت خلاقیت
خلاقیت زمانی شکل میگیرد که کودک بتواند ایدههای مختلف را امتحان کند و از یک مسئله، راهحلهای متفاوتی بسازد.
وقتی چند قطعه لگو در اختیار کودک قرار میگیرد، هیچ الزامی وجود ندارد که تنها یک نتیجه از آنها به دست بیاید. کودک میتواند بارها سازه خود را تغییر دهد و مدل جدیدی بسازد.
منابع رسمی LEGO نیز بازی ساختنی و بازی تخیلی را با خلاقیت، حل مسئله و ایجاد ایدههای جدید مرتبط میدانند.
۲. تمرین حل مسئله
فرض کنید کودک تصمیم گرفته یک برج بسازد، اما برج مرتباً خراب میشود.
او باید فکر کند:
-
آیا پایه به اندازه کافی محکم است؟
-
آیا قطعات مناسب انتخاب شدهاند؟
-
آیا باید ارتفاع ساختمان را کمتر کند؟
-
آیا باید شکل سازه را تغییر دهد؟
این پرسشها کودک را وارد فرآیند آزمون و خطا میکنند.
در واقع، کودک بدون اینکه احساس کند در حال آموزش دیدن است، با یک مسئله مواجه میشود و تلاش میکند برای آن راهحل پیدا کند.
۳. تقویت هماهنگی چشم و دست
برداشتن قطعات کوچک، چرخاندن آنها، پیدا کردن محل اتصال و قرار دادن قطعه در موقعیت مناسب، به هماهنگی حرکات دست و چشم نیاز دارد.
بازیهای ساختنی میتوانند برای تمرین مهارتهای حرکتی ظریف نیز مناسب باشند؛ منابع رسمی LEGO نیز به نقش ساختن با آجرکها در مهارتهای حرکتی ظریف و هماهنگی چشم و دست اشاره میکنند.
۴. افزایش توجه و دقت
ساخت یک مدل، مخصوصاً زمانی که دستورالعمل دارد، نیازمند توجه به جزئیات است.
کودک باید شکل قطعه، تعداد قطعات و محل قرار گرفتن آنها را بررسی کند.
در نتیجه، لگو آموزشی و ساختنی میتواند فعالیتی باشد که کودک را به توجه بیشتر به جزئیات تشویق میکند.
۵. تقویت مهارتهای فضایی
یکی از ویژگیهای مهم بازی ساختنی، درک رابطه میان قطعات در فضای سهبعدی است.
کودک باید متوجه شود که یک قطعه چگونه روی قطعه دیگر قرار میگیرد و اگر بخواهد یک سازه بلندتر یا عریضتر بسازد، چه تغییری باید در ساختار ایجاد کند.
این موضوع با مهارتهای فضایی ارتباط دارد و پژوهشهای جدید در زمینه بازی با بلوک نیز رابطه میان مهارت فضایی و پیچیدگی ساخت را بررسی کردهاند.
لگو و بازی تخیلی؛ ساختن یک دنیای جدید
یکی از جذابترین ویژگیهای لگو فانتزی این است که بازی میتواند پس از پایان ساخت مدل همچنان ادامه داشته باشد.
کودک میتواند برای سازهای که ساخته، داستان تعریف کند.
برای مثال اگر یک خانه ساخته است، میتواند برای آن شخصیتهایی طراحی کند، اتاقهای مختلف بسازد و یک داستان خانوادگی ایجاد کند.
اگر یک حیوان ساخته، میتواند برای آن محیط زندگی طراحی کند.
اگر یک فروشگاه ساخته، میتواند نقش فروشنده و مشتری را بازی کند.
این همان چیزی است که به آن بازی تخیلی گفته میشود؛ یعنی کودک از اشیای واقعی یا نمادین برای ساخت داستانها و موقعیتهای ذهنی استفاده میکند.
LEGO نیز بازی تخیلی را با مهارتهایی مانند داستانگویی، خلاقیت، ارتباط، همکاری و حل مسئله مرتبط میداند.
انواع لگو برای کودکان
امروزه لگو کودک در طرحها، اندازهها و مدلهای مختلف تولید میشود و انتخاب مناسب تا حد زیادی به سن و علاقه کودک بستگی دارد.
لگو طرح حیوانات
لگو طرح حیوانات برای کودکانی که به حیوانات علاقه دارند، گزینه جذابی است.
کودک میتواند حیوان مورد علاقه خود را بسازد و حتی محیطی برای آن طراحی کند.
این مدلها همچنین قابلیت ترکیب با سایر قطعات ساختنی را دارند و میتوانند به یک بازی تخیلی گستردهتر تبدیل شوند.
لگو طرح گل
خرید لگو طرح گل یکی از مدلهایی است که علاوه بر جنبه سرگرمی، میتواند بعد از ساخت به عنوان یک وسیله دکوراتیو نیز مورد استفاده قرار گیرد.
این نوع مدلها برای نوجوانان و افرادی که به ساخت وسایل تزئینی علاقه دارند نیز جذاب هستند.
لگو فانتزی
طرحهای فانتزی معمولاً با هدف ایجاد جذابیت بصری بیشتر طراحی میشوند و میتوانند شامل شخصیتها، حیوانات، اشیای رنگارنگ یا مدلهای خاص باشند.
این محصولات برای کودکانی که به داستان، دنیای خیالی و شخصیتهای فانتزی علاقه دارند، جذابیت بیشتری دارند.
لگو ساختنی آزاد
در مدلهای ساختنی آزاد، کودک میتواند بدون محدود شدن به یک مدل مشخص، سازههای مختلفی ایجاد کند.
این نوع بازی فضای بیشتری برای خلاقیت و ایدهپردازی در اختیار کودک قرار میدهد.
هنگام خرید لگو به چه نکاتی توجه کنیم؟
اگر قصد خرید لگو دارید، بهتر است فقط ظاهر بستهبندی را معیار قرار ندهید. چند عامل مهم میتواند روی کیفیت تجربه بازی تأثیر بگذارد.
سن مناسب
اولین موضوع، توجه به رده سنی توصیهشده روی بستهبندی است.
اندازه قطعات باید متناسب با سن کودک باشد. قطعات بسیار کوچک برای کودکان کمسن میتوانند خطر بلع یا خفگی ایجاد کنند؛ بنابراین توصیههای سنی و ایمنی تولیدکننده باید جدی گرفته شود.
تعداد قطعات
تعداد قطعات، یکی از شاخصهای میزان گستردگی ساخت است؛ اما بیشتر بودن قطعات همیشه به معنای بهتر بودن محصول نیست.
برای کودک مبتدی، یک پک لگو با تعداد قطعات متوسط ممکن است انتخاب مناسبتری باشد.
برای کودک باتجربهتر، مجموعههای بزرگتر میتوانند چالش بیشتری ایجاد کنند.
کیفیت قطعات
قطعات باید بهدرستی به یکدیگر متصل شوند و هنگام ساخت، تجربه مناسبی ایجاد کنند.
کیفیت پایین قطعات ممکن است باعث شود اتصال آنها دشوار باشد یا سازه پس از ساخت ثبات کافی نداشته باشد.
طرح مورد علاقه کودک
بهتر است هنگام انتخاب لگو برای کودکان به علاقه آنها نیز توجه شود.
اگر کودک به حیوانات علاقه دارد، یک مدل حیوانی میتواند جذابتر از یک ساختمان باشد.
اگر به گل و دکوراسیون علاقه دارد، لگو طرح گل میتواند انتخاب جالبی باشد.
در واقع بهترین اسباببازی ساختنی، الزاماً گرانترین یا پیچیدهترین مدل نیست؛ بلکه مدلی است که کودک واقعاً به ساختن آن علاقه داشته باشد.
لگو؛ اسباببازی مناسب برای بازی انفرادی یا گروهی
بازی با لگو میتواند به صورت انفرادی انجام شود، اما امکان بازی گروهی نیز وجود دارد.
دو یا چند کودک میتوانند یک شهر کوچک بسازند و هرکدام مسئول ساخت بخشی از آن باشند.
یکی خانه بسازد، دیگری فروشگاه، فرد دیگری خودرو یا فضای سبز.
در چنین شرایطی، بازی از ساختن یک مدل فراتر میرود و به یک فعالیت مشارکتی تبدیل میشود.
کودکان در بازی گروهی باید درباره ایدههای خود صحبت کنند، نوبت را رعایت کنند، قطعات را به اشتراک بگذارند و گاهی درباره نحوه ساخت به توافق برسند.
این موضوع با یافتههای منابع آموزشی LEGO درباره نقش بازی مشارکتی در مهارتهایی مانند همکاری، ارتباط و سازش همخوانی دارد.
آیا لگو فقط برای کودکان است؟
خیر. امروزه مدلهای ساختنی در سطوح مختلف طراحی میشوند و بسیاری از نوجوانان و بزرگسالان نیز به ساخت مدلهای پیچیده علاقه دارند.
در واقع لگو برای بزرگسالان میتواند به عنوان یک سرگرمی، فعالیت دکوراتیو یا پروژه ساختنی مورد استفاده قرار گیرد.
مدلهایی مانند گل، ساختمان، وسایل نقلیه، حیوانات و سازههای تزئینی میتوانند پس از تکمیل در دکوراسیون خانه یا اتاق قرار بگیرند.
تفاوت اصلی در انتخاب مدل مناسب است؛ یک مدل ساده برای کودک مبتدی مناسبتر است، در حالی که فرد باتجربه ممکن است از یک مدل پیچیده با تعداد قطعات بیشتر لذت ببرد.
لگو به عنوان هدیه؛ انتخابی متفاوت و سرگرمکننده
اگر برای تولد یا مناسبت خاص به دنبال یک هدیه برای کودک هستید، اسباببازیهای ساختنی میتوانند گزینه مناسبی باشند.
مزیت آنها این است که کودک فقط یک محصول آماده دریافت نمیکند؛ بلکه باید خودش در ساخت آن مشارکت داشته باشد.
به همین دلیل، لگو هدیه میتواند هم جنبه سرگرمی داشته باشد و هم کودک را به فعالیت و ساختن تشویق کند.
برای انتخاب بهتر میتوانید به علایق کودک توجه کنید:
علاقه به حیوانات: لگو طرح حیوانات
علاقه به طبیعت: لگو گل و گیاه
علاقه به دنیای فانتزی: لگو فانتزی
علاقه به ساختوساز: مدلهای ساختمانی
علاقه به وسایل تزئینی: مدلهای دکوری
این روش باعث میشود هدیه شخصیتر و جذابتر باشد.
چگونه بازی با لگو را برای کودک جذابتر کنیم؟
والدین لازم نیست همیشه در ساخت مدل به کودک دستور بدهند. گاهی بهتر است اجازه دهند کودک خودش تصمیم بگیرد.
برای مثال به جای اینکه بگویید:
«این قطعه را اینجا بگذار.»
میتوانید بپرسید:
«فکر میکنی برای محکمتر شدن این قسمت چه کاری میتوانیم انجام دهیم؟»
یا:
«اگر بخواهی این خانه را بزرگتر کنی، چه قطعاتی لازم داری؟»
این نوع پرسشها کودک را به فکر کردن و پیدا کردن راهحل تشویق میکند.
منابع رسمی LEGO نیز در توصیههای خود درباره بازی خلاقانه، بر ایجاد فرصت برای تصمیمگیری کودک و اجازه دادن به او برای هدایت بازی تأکید دارند.
لگو و آموزش غیرمستقیم
یکی از جذابیتهای بازی ساختنی این است که یادگیری میتواند در دل سرگرمی اتفاق بیفتد.
کودک هنگام ساختن ممکن است مفاهیمی مانند:
-
اندازه
-
شکل
-
تعداد
-
ترتیب
-
تعادل
-
تقارن
-
موقعیت مکانی
-
ارتباط بین اجزا
را به شکل عملی تجربه کند.
به همین دلیل، لگو آموزشی صرفاً محصولی نیست که برای آموزش مستقیم یک مفهوم طراحی شده باشد؛ بلکه خود فرآیند ساخت میتواند زمینهای برای تجربه و یادگیری ایجاد کند.
گزارشهای پژوهشی و آموزشی درباره یادگیری از طریق بازی نیز بر ارتباط بازی با رشد مهارتهای شناختی و خلاقانه تأکید کردهاند.
چرا بازی ساختنی بهتر از یک سرگرمی کاملاً آماده است؟
وقتی کودک یک اسباببازی کاملاً آماده در اختیار دارد، معمولاً کاربرد آن از قبل مشخص شده است.
اما در یک بازی ساختنی، کودک میتواند چیزی را بسازد، خراب کند و دوباره بسازد.
این چرخه اهمیت زیادی دارد.
کودک یاد میگیرد که خراب شدن یک سازه الزاماً به معنای شکست نیست؛ بلکه میتواند فرصتی برای امتحان کردن روش دیگری باشد.
این همان روحیه آزمون و خطاست که در بسیاری از فعالیتهای خلاقانه اهمیت دارد.
حتی در بررسیهای مرتبط با بازی LEGO، توجه به تجربه اشتباه کردن، آزمایش و پیشرفت در فرآیند خلاقانه مورد توجه قرار گرفته است.
نکات نگهداری از لگو
برای اینکه قطعات لگو ساختنی مدت بیشتری قابل استفاده باشند، بهتر است چند نکته ساده رعایت شود.
قطعات را دستهبندی کنید
میتوانید قطعات را بر اساس رنگ، اندازه یا نوع در جعبههای جداگانه قرار دهید.
پس از بازی قطعات را جمع کنید
جمعآوری قطعات از گم شدن آنها جلوگیری میکند و باعث میشود بازی بعدی راحتتر شروع شود.
مدلهای تکمیلشده را نگهداری کنید
اگر کودک از سازهای که ساخته راضی است، میتوان آن را در یک محل مشخص قرار داد تا مدتی به عنوان وسیله دکوراتیو باقی بماند.
قطعات را در معرض شرایط نامناسب قرار ندهید
گرمای شدید، مواد شیمیایی نامناسب و شرایط محیطی نامطلوب میتوانند به وسایل پلاستیکی آسیب بزنند.
خرید لگو؛ چگونه انتخاب هوشمندانهتری داشته باشیم؟
هنگام خرید لگو ساختنی بهتر است سه سؤال اصلی را از خود بپرسید:
اول: این محصول برای چه سنی طراحی شده است؟
دوم: کودک به چه موضوعی علاقه دارد؟
سوم: آیا سطح پیچیدگی محصول با تجربه کودک هماهنگ است؟
اگر پاسخ این سه سؤال مشخص باشد، انتخاب بسیار آسانتر میشود.
برای کودک کمتجربه، مدلهای ساده و قابل ساخت انتخاب منطقیتری هستند. برای کودکانی که تجربه بیشتری دارند، مدلهای جزئیتر و پیچیدهتر میتوانند جذابتر باشند.
همچنین اگر هدف شما تهیه هدیه است، توجه به علاقه شخصی کودک معمولاً از انتخاب صرفاً بر اساس ظاهر محصول نتیجه بهتری خواهد داشت.
جمعبندی؛ لگو فقط یک اسباببازی نیست
لگو را میتوان یکی از نمونههای جذاب اسباببازیهای ساختنی دانست؛ محصولی که کودک را از تماشای منفعلانه به مشارکت فعال در بازی وارد میکند.
کودک در هنگام ساختن باید تصمیم بگیرد، قطعات را انتخاب کند، اشتباهات خود را اصلاح کند و برای رسیدن به نتیجه تلاش کند. در بازی آزاد نیز میتواند از تخیل خود برای ساخت داستانها و دنیای جدید استفاده کند.
از لگو فانتزی و لگو طرح حیوانات گرفته تا لگو طرح گل، مدلهای ساختنی و مجموعههای دکوری، تنوع بالای این محصولات باعث شده برای سلیقهها و سنین مختلف گزینههای متنوعی وجود داشته باشد.
از طرف دیگر، شواهد پژوهشی درباره بازیهای ساختنی و منابع آموزشی مرتبط با LEGO، ارتباط این نوع فعالیتها را با حوزههایی مانند خلاقیت، حل مسئله، مهارتهای فضایی، مهارتهای حرکتی ظریف و همکاری مورد توجه قرار دادهاند.
بنابراین اگر به دنبال یک اسباب بازی فکری، سرگرمی خلاقانه یا هدیه ساختنی برای کودک هستید، انتخاب یک مدل مناسب لگو میتواند تجربهای فراتر از سرگرمی معمولی ایجاد کند؛ تجربهای که در آن کودک هم بازی میکند، هم میسازد و هم از ایدههای خودش برای رسیدن به یک نتیجه ملموس استفاده میکند.
